فوزینوپریل (Fosinopril)
فوزینوپریل یک داروی مهارکننده آنزیم مبدل آنژیوتانسین (ACE inhibitor – مهارکننده ACE) است که برای درمان فشار خون بالا (هیپرتانسیون) و همچنین در برخی بیماران مبتلا به نارسایی قلبی بهکار میرود. با کاهش فشار خون و کاهش بار کاری قلب، این دارو به کم کردن خطر سکته مغزی، سکته قلبی و پیشرفت نارسایی کلیه کمک میکند.
فوزینوپریل بهصورت «پیشدارو» (Prodrug – دارویی که پس از ورود به بدن به شکل فعال تبدیل میشود) عمل میکند و در بدن به متابولیت فعال خود یعنی «فوزینوپریلات» (Fosinoprilat) تبدیل میشود. این متابولیت با مهار آنزیم مبدل آنژیوتانسین (ACE – آنزیم مبدل آنژیوتانسین) از تبدیل آنژیوتانسین I به آنژیوتانسین II جلوگیری میکند؛ آنژیوتانسین II مادهای است که باعث تنگ شدن عروق و افزایش فشار خون میشود.
با کاهش سطح آنژیوتانسین II، عروق خونی شل و گشاد میشوند، مقاومت عروقی کاهش مییابد و فشار خون پایین میآید. همچنین ترشح هورمون آلدوسترون (Aldosterone – هورمونی که باعث نگهداشتن نمک و آب در بدن میشود) کاهش مییابد و این موضوع به دفع نمک و آب اضافی و کاهش حجم خون کمک میکند. این اثرات در مجموع باعث کاهش فشار روی قلب و محافظت از قلب و کلیهها میشوند.
فوزینوپریل برای درمان فشار خون بالا بهتنهایی یا همراه با سایر داروهای ضد فشار خون مانند دیورتیکهای تیازیدی (Thiazide diuretics – داروهای ادرارآور تیازیدی) استفاده میشود. همچنین میتواند همراه با داروهایی مانند دیژیتالیس (Cardiac glycosides – داروهای تقویتکننده انقباض قلب)، دیورتیکها و بتابلوکرها (Beta-blockers – مسدودکنندههای گیرنده بتا) در مدیریت نارسایی قلبی بهکار رود.
این دارو بهصورت قرص خوراکی و معمولاً یکبار در روز مصرف میشود. در درمان فشار خون، دوز اولیه معمولاً ۱۰ میلیگرم یکبار در روز است و در صورت نیاز تا حداکثر ۴۰ میلیگرم در روز تنظیم میشود. در نارسایی قلبی، دوزهای پایینتر (مثلاً ۵ تا ۱۰ میلیگرم در روز) شروع میشود و بر اساس تحمل بیمار و پاسخ بالینی تنظیم میگردد.
عوارض شایع فوزینوپریل شامل سرگیجه، سردرد، خستگی، تهوع، اسهال و سرفه خشک است. سرفه خشک از عوارض شناختهشده مهارکنندههای ACE است و بهدلیل تجمع برادیکینین (Bradykinin – ماده گشادکننده عروق) در بدن رخ میدهد. این عوارض در بسیاری از بیماران خفیفاند و ممکن است با ادامه درمان کاهش یابند، اما اگر آزاردهنده باشند، باید با پزشک مطرح شوند.
یکی از عوارض نادر اما بسیار مهم فوزینوپریل، «آنژیوادم» (Angioedema – تورم ناگهانی و عمیق در صورت، لبها، زبان یا گلو) است. این حالت میتواند راه هوایی را تنگ کند و تهدیدکننده حیات باشد. در صورت بروز تورم ناگهانی صورت یا گلو، تنگی نفس، یا مشکل در بلع، بیمار باید فوراً مصرف دارو را قطع کرده و به اورژانس مراجعه کند.
فوزینوپریل میتواند باعث افزایش پتاسیم خون شود؛ حالتی که «هایپرکالمی» (Hyperkalemia – افزایش غیرطبیعی سطح پتاسیم خون) نام دارد. این وضعیت میتواند باعث آریتمی (Arrhythmia – بینظمی ضربان قلب) و در موارد شدید، خطر ایست قلبی شود. به همین دلیل، مصرف همزمان این دارو با مکملهای پتاسیم، نمکهای رژیمی حاوی پتاسیم یا داروهایی مانند اسپیرونولاکتون باید با احتیاط و تحت نظر پزشک انجام شود.
مصرف فوزینوپریل در دوران بارداری ممنوع است. در برچسب رسمی دارو هشدار «سمیت جنینی» (Fetal toxicity) ذکر شده است؛ داروهای مؤثر بر سیستم رنین–آنژیوتانسین میتوانند باعث آسیب جدی و حتی مرگ جنین شوند. به محض تشخیص بارداری، باید فوزینوپریل هرچه سریعتر قطع شود و جایگزین مناسب طبق نظر پزشک انتخاب گردد.
در بیماران مبتلا به نارسایی کلیه یا تنگی شریانهای کلیوی، فوزینوپریل باید با احتیاط و دوز تنظیمشده استفاده شود، زیرا میتواند عملکرد کلیه را تحت تأثیر قرار دهد. نکتهٔ جالب این است که فوزینوپریل هم از راه کلیه و هم از راه کبد دفع میشود، بنابراین در برخی بیماران با نارسایی کلیه ممکن است نسبت به برخی مهارکنندههای ACE دیگر تحمل بهتری داشته باشد، اما همچنان نیاز به پایش دقیق دارد.
فوزینوپریل ممکن است با برخی داروها مانند NSAIDs (داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مثل ایبوپروفن)، دیورتیکها، لیتیم، سایر داروهای کاهنده فشار خون و داروهای حاوی پتاسیم تداخل داشته باشد. این تداخلها میتوانند اثر دارو را کاهش دهند یا خطر عوارضی مانند آسیب کلیوی و هایپرکالمی را افزایش دهند، بنابراین باید فهرست کامل داروهای مصرفی با پزشک یا داروساز مطرح شود.
برای رسیدن به بهترین نتیجه، مصرف فوزینوپریل باید همراه با اصلاح سبک زندگی باشد؛ از جمله کاهش مصرف نمک، کنترل وزن، افزایش فعالیت بدنی، تغذیه سالم و ترک سیگار. دارو تنها بخشی از درمان فشار خون و نارسایی قلبی است و همکاری بیمار در رعایت توصیههای غیر دارویی نقش مهمی در کنترل فشار خون و کاهش خطر عوارض قلبی–عروقی دارد.
در مجموع، فوزینوپریل یک مهارکننده ACE مؤثر و مبتنی بر شواهد علمی برای درمان فشار خون بالا و نارسایی قلبی است. با مصرف منظم، پایش آزمایشگاهی مناسب (کراتینین، پتاسیم) و رعایت توصیههای پزشک، این دارو میتواند به کاهش خطر سکته مغزی، سکته قلبی و آسیب کلیوی کمک کرده و کیفیت زندگی بیمار را بهبود بخشد.